Sprawdzone źródło

Nasze standardy sprawdzania źródeł

You KNOW to tylko rzetelne informacje oraz aktualne i wiarygodne źródła. Teksty oznaczone jako „SPRAWDZONE ŹRÓDŁO” zostały zweryfikowane przez ekspertkę_a – dzięki temu masz pewność, że czytasz najwyższej jakości treści.

You KNOW

„Nie możesz opublikować tej fotki!”, czyli wszystko pod kontrolą

Aktualizacja: 7min.

„Partner nie chce, żebym obcięła włosy”. „Dziewczyna nie pozwala mi wyjść z kumplami”. Czy to jest okej? Kompromis i wzajemny szacunek są ważne w związku – zawsze. Ale każdy powinien być w stanie cieszyć się pełnią życia bez względu na to, czy jest w związku, czy nie.

Różne mogą być powody nadmiernej kontroli. Na przykład osoba z osobowością narcystyczną może chcieć dyktować warunki, bo czuje się „górą”, ma deficyt empatii i potrzebę ciągłej atencji. Osoba z borderline może z kolei usilnie próbować utrzymać partnera_rkę w objęciach (dosłownie i w przenośni), bo ma ekstremalnie zachwiany obraz samego_ej siebie, a głównym motorem napędowym tego zaburzenia jest paniczny lęk przed odrzuceniem.

Często również osoby, które stosują nadmierną kontrolę, są przekonane, że robią wszystko z miłości oraz dla dobra drugiej osoby. Budują relacje, których nadrzędny cel stanowi uratowanie partnera_rki. Wybierają więc osobę znajdującą się w trudnym położeniu (w trakcie kryzysu w związku, po rozwodzie, w żałobie, po utracie pracy, ale też na przykład osobę uzależnioną od alkoholu). Wierzą przekonane, że są jedyną deską ratunku dla partnera_rki (by nie powiedzieć: ofiary). Zazwyczaj przez jakiś czas trwania związku schemat funkcjonuje z obopólnymi korzyściami. Niestety nadmierna kontrola jest jak toksyna sącząca się w relacji…

Tu przeczytacie o innej toksynie, biernej agresji.

Podsumowując, problem nadmiernej kontroli ma ogromne spektrum, ale odniesiemy się tutaj do ogólnego zjawiska, bez wchodzenia w szczegóły psychologiczne.

Czym jest nadmierna kontrola?

Prof. Jerzy Mellibruda w swoim wykładzie z 2002 roku mówił: „Sprawowanie nad kimś kontroli psychicznej to taka sytuacja, w której uczucia, myśli i zachowania w ogromnym stopniu zależą od tego, co ktoś drugi zrobi albo czego nie zrobi, a osoba poddawana kontroli psychicznej nie może zmienić tego układu albo ma z tym ogromne trudności”.

Niestety faktem jest, że im większą presję wywiera osoba kontrolująca, tym bardziej osoba kontrolowana chce się wyswobodzić z relacji, ale często w niej pozostaje z obawy o konsekwencje odejścia. Czy to dziwne? Nie. Wiele osób tkwi w tym destrukcyjnym tańcu, wierząc, że tak będzie lepiej (bo cała ta spirala negatywnej, toksycznej energii od partnera_rki zbiła poczucie własnej wartości do zera, więc brak wiary we własne możliwości jest spoiwem całej relacji).

Problemem osoby nadmiernie kontrolującej są głównie szkodliwe przekonania: „znam cię lepiej niż ty siebie – wiem lepiej, co czujesz, co myślisz, czego potrzebujesz w tej chwili”, „kocham za bardzo, nie potrafię inaczej”.

A co kryje się pod potrzebą kontrolowania wszystkiego i wszystkich? Lęk. Przed zranieniem, przed stratą, przed bólem emocjonalnym. Podszewką jest też niskie poczucie własnej wartości oraz brak wiary w to, że ktoś może faktycznie chcieć tworzyć relację z daną osobą. Dlatego „kontroler_ka” sięga po narzędzia, które mają poniżyć, osłabić i psychicznie złamać drugą połówkę, by nie pomyślała, że da sobie radę sama. 

Często problem sięga znacznie głębiej, na przykład w przypadku zaburzeń osobowości (co wcale nie oznacza, że nie może to być po prostu toksycznym elementem czyjegoś apodyktycznego charakteru). Z tego powodu terapia wydaje się tu jedynym rozsądnym rozwiązaniem.

Nadmierna kontrola – czym się objawia?

Znaczne ograniczenie prywatności lub jej brak

To nie tylko sprawdzanie telefonu, komputera, plannera czy innych osobistych rzeczy. To również przeszukiwanie kieszeni oraz ogólny brak zgody na spędzanie czasu osobno.

Wyrządzanie krzywd (emocjonalnych, psychicznych, fizycznych)

Ma na celu osłabienie partnera_rki i przekonanie go_jej do tego, że nic nie jest wart_a i sam_a z pewnością sobie nie poradzi: „jeśli mnie zostawisz, już nigdy nie zobaczysz dzieci”, „odejdziesz i będziesz skończony_na”, „zrobisz, jak mówię, albo pożałujesz”. Szantaż emocjonalny to także obrażanie się, nieodbieranie telefonów, ciche dni. Lub w drugą stronę: trzaskanie drzwiami, odreagowywanie emocji na przedmiotach. To przemoc „obok” lub „pomiędzy” domownikami, która często z czasem przenosi się również na nich.

Chorobliwa zazdrość

Wynika ona z ciągłego poczucia zagrożenia oraz braku pewności siebie. To na przykład wmawianie romansu lub utraty zainteresowania relacją, gdy partner_ka chce mieć dla siebie więcej przestrzeni; zazdrość o wszystkich i wszystko, co nie dotyczy bieżącego związku (dalsza rodzina, przyjaciele, znajomi, obowiązki zawodowe, hobby). Jeśli partner_ka znika z zasięgu wzroku, na pewno coś kombinuje – stąd żądanie tłumaczenia się / zdawania relacji z czasu spędzanego bez partnera_rki („gdzie / z kim byłeś_aś?”, „co robiłeś_aś?”, „dlaczego jesteś 10 minut później niż zazwyczaj?”), a także żądanie absolutnej lojalności („nie możemy mieć przed sobą żadnych tajemnic”, „jeśli się kogoś kocha, to chce się mu mówić o wszystkim”).

Wywoływanie poczucia winy

To podstawa manipulacji. „Jest między nami źle, bo wiecznie masz jakiś problem”, „nie uderzyłbym_łabym cię, gdybyś tyle nie kłapał_a dziobem”, „dzieci ciągle płaczą, bo nie umiesz się nimi zajmować”. To ma osłabić i utwierdzić w przekonaniu, że partner_ka jest niewiele wart_a.

Izolowanie od przyjaciół i rodziny

To często pierwszy krok do nadmiernej kontroli. Komentowanie częstotliwości kontaktu z innymi, narzekanie na znajomych partnera_rki i deprecjonowanie ich, sugerowanie ochłodzenia relacji czy ograniczenia kontaktów towarzyskich, aż wreszcie nastawianie przeciwko grupy wsparcia partnera_rki to typowe narzędzia osoby kontrolującej. To wszystko po to, by uczynić siebie jedynym źródłem oparcia. A bez sprzymierzeńców trudno się przeciwstawić.

Ciągła krytyka

To również zaczyna się od drobnostek. Komentarz tu, komentarz tam, a osoba, w której stronę kierowane są te „drobnostki”, bierze wszystko do siebie kosztem własnej samooceny i w dodatku usprawiedliwia krzywdzącego_cą ją partnera_rkę: „może faktycznie ma trochę racji i przecież zawsze można starać się bardziej”. Zmanipulowana osoba może nawet wierzyć w to, że wszystkie komentarze są dla jej dobra. Ale ciągła krytyka w końcu staje się nie do zniesienia. Pod takim ostrzałem trudno czuć się akceptowanym_ną i kochanym_ną. Ciągła krytyka to też prowokowanie sytuacji, w których ma miejsce udowadnianie partnerowi, że nic nie potrafi, że nie można na nim polegać.

Warunkowanie miłości

To kontynuacja dramatu, którego wiele dorosłych osób doświadczyło w dzieciństwie. To budowanie poczucia, że na miłość trzeba zasłużyć. „Pragnę cię jeszcze bardziej, gdy dbasz o linię”; „gdybyś więcej czytał_a, nie musiałbym_łabym się za ciebie wstydzić w towarzystwie”. To słabe komunikaty, które każą drugiej osobie myśleć, że nie jest dość dobra. 

Podcinanie skrzydeł

Cóż, to klasyk, jeśli chodzi o kontrolujących_ce partnerów_rki. Ktoś taki nie pozwoli drugiej osobie ulecieć zbyt wysoko, będzie podcinać skrzydła do skutku (czyli aż nie osiądzie u jego_jej boku). To osaczanie – postawa typu „ty sobie beze mnie nie poradzisz”, ale też sugestie, że pomysły i plany partnera_rki są głupie – skutkuje utratą pewności siebie i rezygnacją z marzeń.

Przysługa za przysługę

Można pomyśleć, że to romantyczne zapędy, tymczasem w przypadku nadmiernie kontrolującego_ej partnera_rki drogie prezenty, niespodzianki i wyjazdy to kolejne sposoby kontroli. To tworzenie długu wdzięczności. Obarczenie nim partnera_rki czyni wyswobodzenie się z toksycznej relacji jeszcze trudniejszym zadaniem.

Lekceważenie poglądów

Spieranie się na różne tematy i wymiana poglądów przy jednoczesnym szacunku do swoich odmienności są jak najbardziej okej. Natomiast kontrolujący_ca partner_ka nie zostawi furtki do dyskusji i w dodatku sprawi, że druga osoba poczuje się mniejsza i głupsza. Jeśli nie myślisz tak samo, to myślisz źle.

Wyśrubowane standardy

To sugestie albo komunikaty wprost, że druga osoba nie przystaje do pięt ideałom (jeśli w ogóle by istniały) lub… byłym partnerom_rkom. Dlatego godzi się na więcej i przekracza własne granice, by uszczęśliwić i doścignąć ów ideał.

Niewybredne żarciki

Nie ma nic złego w dynamice związku, w której ludzie się droczą, dogryzają sobie, ocierając się nawet o przekraczanie granic, O ILE KAŻDY MA Z TEGO UBAW. Jeśli natomiast jedna strona ma ubaw, po którym rzuca: „wyjmij kij z d…, przecież tylko się wygłupiam”, a druga wychodzi z tej sytuacji obciążona, to już nie jest to okej (o zjawisku catcallingu przeczytaj tu). Nadmierna kontrola to również wmawianie ludziom, jak powinni się czuć.

Współuzależnienie

Nie, nie jest ono zarezerwowane tylko dla rodzin osób zmagających się z problemem alkoholowym. W przypadku nadmiernie kontrolujących partnerów_rek zasada jest podobna: każda samodzielna decyzja staje się problemem.

Współuzależnienie to zjawisko, w którym jedna osoba (współuzależniona) w nadmierny sposób czuje się potrzebna, natomiast druga wykorzystuje tę potrzebę, nadmiernie polegając na partnerze_rce. Należy odróżnić je od zdrowej współzależności w związku, czyli zwykłego polegania na sobie (w bezpieczny i odpowiedni sposób). Ponieważ relacja, w której występuje współuzależnienie, opiera się dwustronnie na dysfunkcyjnych potrzebach, związek taki często jest bardzo trwały.

Charakterystyka współuzależnienia:

  • Osoba współuzależniona ma zniekształcony pogląd na to, co jest, a co nie jest w polu jej faktycznej kontroli (może mieć poczucie, że zapanowanie nad uzależnieniem partnera_rki zależy od jej woli i wpływu).
  • Samoocena osoby współuzależnionej nie jest stabilna, ponieważ zależy od zaspokojenia potrzeb partnera_rki – osoby współuzależnione ogólnie cechują się niskim poczuciem własnej wartości.
  • Osobie współuzależnionej ciężko identyfikować własne pragnienia i potrzeby, ponieważ przyjmuje za nadrzędne potrzeby i pragnienia partnera_rki.
  • Lęk w życiu osoby współuzależnionej wynika przede wszystkim z obawy przed zatraceniem samego siebie (przez traktowanie partnera_rki priorytetowo), ale też z obawy przed samotnością i opuszczeniem (dlatego związek z osobą uzależnioną jest podtrzymywany).

NIE, kontrola NIE JEST:

  • Siłą. Nie kontroluje osoba silna i zdecydowana. Dodatkowo ewentualne agresywne zachowania mogą być normalizowane, podczas gdy są dodatkowym sygnałem ostrzegawczym.
  • Uwagą i troską. Ciągłe telefony i wiadomości mające na celu zlokalizowanie partnera_rki to nie jest wyraz uważności czy troski.

Często osoba kontrolująca sama w przeszłości padła ofiarą takich zachowań. Warto zastanowić się nad przeszłością partnera_rki – nierzadko kryje się tam sporo wskazówek i motywów jego_jej zachowań. Pamiętaj, że nawet jeśli takie są – usprawiedliwianie kontrolującego partnera_rki ze względu na burzliwą przeszłość NIE JEST obowiązkiem osoby, która w tym związku pozostaje i cierpi. Nadmierna kontrola to przemoc. Jeśli czujesz, że ten problem może Cię dotyczyć, porozmawiaj z bliskimi. Zapytaj, jak to widzą. Przede wszystkim zacznij jednak od rozmowy z partnerem_rką. Czas zastanowić się nad przyszłością Twojego związku. Spójrz w głąb siebie i odpowiedz na pytanie, czy wasza relacja staje się toksyczna.

Terapia jest dobrym rozwiązaniem

Nie tylko osoba kontrolowana może (i powinna) zwrócić się po pomoc do psychoterapeuty, ale przede wszystkim osoba kontrolująca. Ta druga często rezygnuje z terapii, ponieważ nie przyjmuje do siebie, że to w niej jest problem. Czasami nawet zdaje sobie sprawę z ogromu pracy, którą trzeba nad sobą wykonać, i ta myśl ją przeraża, odstrasza od leczenia. 

Z tego powodu ważne jest, żeby ofiara takiej sytuacji zebrała wszystkie siły, aby postawić na swoje zdrowie psychiczne i autonomię. Pierwszym krokiem ku temu może być skorzystanie z darmowej pomocy psychologicznej Kryzysowego Telefonu Zaufania pod numerem 116 123.

  1. N. Kocur, Współuzależnienie – czym jest i jak je leczyć?, https://www.pokonajlek.pl/wspoluzaleznienie/ [dostęp z dn. 09.11.2021].
  2. J. Mellibruda, wykład Istotą przemocy jest sprawowanie kontroli, https://psychologia.edu.pl/czytelnia/62-wiat-problemow/983-istota-przemocy-jest-sprawowanie-kontroli.html [dostęp z dn. 09.11.2021].
  3. J. Orloff, Emotional Freedom, Random House Usa Inc., 2010.
Pokaż Ukryj źródła źródeł

Data dodania: 14/08/2022

Data aktualizacji: 14/08/2022

Sprawdź, co nowe i uwielbiane ✨

  • Zestaw: 2 x More COLLAGEN
    Zestaw: 2 x More COLLAGEN
    4.6 (1034 opinie)

    2x wysokowchłanialny kolagen w PYSZNYCH smakach do wyboru

    OD 305,99 ZŁ
    Bestseller
  • Krem BB korygujący zaczerwienienia
    Krem BB korygujący zaczerwienienia
    4.6 (136 opinii)

    Transformująca formuła z zielonym pigmentem

    OD 84,99 ZŁ
    Bestseller
    Nowość
  • Tampony z bawełny organicznej
    Tampony z bawełny organicznej
    4.8 (1085 opinii)

    100% bawełny organicznej w wersji mini, regular lub super

    OD 15,29 ZŁ
    Bestseller
  • More COLLAGEN - róża malina; kolagen bez cukru, w proszku, do picia
    More COLLAGEN
    4.5 (637 opinii)

    Pielęgnacja od wewnątrz bez rybiego posmaku!

    OD 169,99 ZŁ
    Bestseller
  • Nawilżający tint do twarzy
    Nawilżający tint do twarzy
    4.6 (306 opinii)

    Naturalnie wyrównany koloryt i zdrowy glow skóry

    OD 59,49 ZŁ
    Bestseller
    Nowość
  • Zestaw: róż, rozświetlacz i bronzer w sticku
    Zestaw: róż, rozświetlacz i bronzer w sticku
    4.8 (640 opinii)

    Pełny makijaż w trzech stickach

    OD 118,99 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: konturówka i balsam peptydowy
    Zestaw: konturówka i balsam peptydowy
    4.6 (660 opinii)

    Stwórz spójny i efektowny makijaż ust

    OD 55,24 ZŁ
    Bestseller
  • Maślan sodu FORTE
    Maślan sodu FORTE
    4.9 (44 opinie)

    Aż 1000 mg kwasu masłowego w porcji

    OD 76,49 ZŁ
    Bestseller
  • Podpaski z bawełny i bambusa
    Podpaski z bawełny i bambusa
    4.8 (275 opinii)

    Więcej oddechu, więcej chłonności

    OD 16,14 ZŁ
    Bestseller
  • Antyperspirant roll-on przeciw nadmiernemu poceniu się
    Antyperspirant roll-on przeciw nadmiernemu poceniu się
    4.6 (443 opinie)

    Ochrona przez 48 godzin – bez naruszania mikrobiomu skóry.

    OD 38,24 ZŁ
    Bestseller
  • Serum przeciw wrastającym włoskom
    Serum przeciw wrastającym włoskom
    4.4 (305 opinii)

    Ulga od wrastających włosków w formie roll-on

    OD 48,44 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: na wrastające włoski
    Zestaw: na wrastające włoski
    4.7 (712 opinii)

    Duet na wrastające włoski i niedoskonałości po goleniu

    OD 77,34 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw LIQUID GLOW: Nawilżający tint i Rozświetlacz do twarzy i ciała
    Zestaw LIQUID GLOW: Nawilżający tint i Rozświetlacz do twarzy i ciała
    4.7 (430 opinii)

    Wyrównany koloryt i efekt pearl glow

    OD 93,49 ZŁ
    Bestseller
  • Zmiękczający krem do rąk i stóp z kwasami AHA
    Zmiękczający krem do rąk i stóp z kwasami AHA
    4.8 (200 opinii)

    Kompleksowa pielęgnacja dłoni i stóp w jednym produkcie

    OD 33,99 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: wygładzające trio do ciała
    Zestaw: wygładzające trio do ciała
    4.8 (339 opinii)

    Rutyna pielęgnacji skóry problematycznej

    OD 127,49 ZŁ
    Bestseller
  • Utrwalający żel do brwi
    Utrwalający żel do brwi
    4.6 (444 opinie)

    Pożądany kształt i naturalny wygląd brwi

    OD 33,99 ZŁ
    Bestseller
  • Podpaski z bawełny organicznej
    Podpaski z bawełny organicznej
    4.8 (2014 opinii)

    100% bawełny organicznej, w wersji na dzień lub na noc

    OD 16,14 ZŁ
    Bestseller
  • Ochronny płyn do higieny intymnej
    Ochronny płyn do higieny intymnej
    4.9 (303 opinie)

    Ulga w nawracających infekcjach intymnych

    OD 21,24 ZŁ
    Bestseller
  • Kuracja złuszczająca do twarzy i ciała 100ml Skóra wrażliwa i skłonna do wyprysków
    Kuracja złuszczająca do twarzy i ciała
    4.6 (1462 opinie)

    Pożegnaj krostki z twarzy, pleców i pośladków!

    OD 67,99 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: roll-ony do rutyny golenia
    Zestaw: roll-ony do rutyny golenia
    4.6 (576 opinii)

    Wyroluj wrastające włoski i podrażnienia po goleniu

    OD 84,99 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: kompleksowa rutyna golenia
    Zestaw: kompleksowa rutyna golenia
    4.7 (3692 opinie)

    Wszystko czego potrzebujesz do idealnej gładkości

    OD 161,49 ZŁ
    Bestseller
  • Łagodzący płyn do higieny intymnej
    Łagodzący płyn do higieny intymnej
    4.9 (2563 opinie)

    Skutecznie myje, koi i reguluje poziom pH

    OD 18,69 ZŁ
    Bestseller
  • Kojące serum do twarzy z witaminą C
    Kojące serum do twarzy z witaminą C
    4.7 (379 opinii)

    Przywraca cerze naturalny blask i koi podrażnienia

    OD 84,99 ZŁ
    Bestseller
  • Chusteczki do higieny intymnej
    Chusteczki do higieny intymnej
    4.9 (1001 opinii)

    Delikatne, spłukiwalne, z kojącym pantenolem

    OD 11,89 ZŁ
    Bestseller
  • Wkładki higieniczne
    Wkładki higieniczne
    4.6 (1219 opinii)

    100% bawełny organicznej, 20 lub 40 szt. w opakowaniu

    OD 16,14 ZŁ
    Bestseller
  • Delikatny dezodorant pod pachy i biust
    Delikatny dezodorant pod pachy i biust
    4.4 (2171 opinii)

    Dla wrażliwej skóry, 0% alkoholu, aluminium i sody oczyszczonej

    OD 33,99 ZŁ
    Bestseller
  • Olejek intymny
    Olejek intymny
    4.9 (1712 opinii)

    Koi podrażnienia, zapobiega krostkom

    OD 42,49 ZŁ
    Bestseller
  • Nawilżający żel do mycia twarzy i okolic oczu
    Nawilżający żel do mycia twarzy i okolic oczu
    4.7 (501 opinii)

    Delikatne i skuteczne oczyszczanie wrażliwej cery

    OD 42,49 ZŁ
    Bestseller
  • Regenerujący krem do twarzy i okolic oczu
    Regenerujący krem do twarzy i okolic oczu
    4.8 (415 opinii)

    Nawilżający dermokosmetyk dla aksamitnej i miękkiej skóry

    OD 84,99 ZŁ
    Bestseller
  • Żel intymny
    Żel intymny
    4.8 (743 opinie)

    Bogate nawilżenie, większa frajda z seksu

    OD 33,99 ZŁ
    Bestseller
  • Krem do golenia
    Krem do golenia
    4.8 (550 opinii)

    Łagodzi podrażnienia, daje superpoślizg

    OD 42,49 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: trio do golenia
    Zestaw: trio do golenia
    4.8 (3638 opinii)

    Skonfiguruj własną delikatną rutynę golenia w trzech krokach

    OD 91,79 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: żel do mycia twarzy i krem do twarzy
    Zestaw: żel do mycia twarzy i krem do twarzy
    4.7 (1251 opinii)

    Dwa łagodne dermokosmetyki delikatne dla skóry wrażliwej

    OD 127,49 ZŁ
    Bestseller
  • Peeling do okolic intymnych
    Peeling do okolic intymnych
    4.9 (377 opinii)

    Powiedz „pa, pa” czerwonym krostkom

    OD 39,09 ZŁ
    Bestseller
  • Zestaw: olejek intymny i żel intymny
    Zestaw: olejek intymny i żel intymny
    4.9 (2599 opinii)

    Absolutne hity, łagodzą suchość, krostki, podrażnienia

    OD 67,99 ZŁ
    Bestseller
  • Omega-3 PRO
    Omega-3 PRO
    5.0 (55 opinii)

    Codzienne wsparcie dla serca i mózgu

    OD 84,99 ZŁ
    60 porcji
    Bestseller
Zobacz produkty