Tabletka "dzień po" - przedstawiamy fakty, obalamy mity

Czy w tej sprawie coś się kiedyś zmieni? Czy jesteśmy w stanie przekształcić pewne wzorce myślowe, które wpajano nam od dziecka

Kasia Koczułap, czyli instagramowa @kasia_coztymseksem, mówi głośno: „Nie musisz chcieć dziecka, by uprawiać seks”. Można, a wręcz należy czerpać przyjemność ze stosunku, niezależnie od swoich planów rozrodczych.

Seks bowiem służy nie tylko rozmnażaniu, ale także nawiązywaniu intymnych relacji z partnerem_rką, budowaniu więzi, celebracji bycia razem.

O antykoncepcji słów kilka

Istnieje wiele rodzajów antykoncepcji, które mają za zadanie uchronić przed niepożądaną ciążą. Możemy podzielić je ze względu na rodzaj (na przykład metody hormonalne – pigułki jedno- i dwuskładnikowe; mechaniczne, jak popularne i ogólnodostępne prezerwatywy; chemiczne, czyli między innymi globulki dopochwowe) lub czas działania (a wśród nich: długoterminowe, jak implant antykoncepcyjny, oraz trwałe, jak nielegalne w Polsce podwiązanie jajowodów). Niezależnie od wybranej opcji jedynie abstynencja daje nam 100% gwarancji zabezpieczenia przed zapłodnieniem. Według wskaźnika Pearla, indeksu określającego skuteczność danej metody, największą efektywnością cechują się wkładki domaciczne i wspomniany wcześniej implant (który ze względu na słabą dostępność oraz niezbyt przystępną cenę jest rzadko wybierany przez osoby menstruujące). Najczęściej wybieranymi metodami antykoncepcji wciąż są prezerwatywy oraz pigułki hormonalne (jedno- i dwuskładnikowe).

Jeśli mamy świadomość tego, że działanie stosowanej antykoncepcji jest zachwiane (niech pierwsza rzuci tabletką antykoncepcyjną ta osoba, która nigdy nie zapomniała jej zażyć!) i doszło do niezabezpieczonego stosunku, możemy przeciwdziałać niechcianej ciąży. Co zrobić w takiej sytuacji? Gdzie szukać pomocy? Zaparzcie herbatę, usiądźcie wygodnie i wsuńcie stopy pod ciepły koc. My siadamy cichutko obok i przedstawiamy wszystko, co powinnyście_niście wiedzieć o antykoncepcji awaryjnej, czyli tabletce „dzień po”.

Jak działa tabletka „dzień po”?

Antykoncepcja awaryjna może być stosowana na przykład wtedy, gdy prezerwatywa pękła lub zsunęła się w trakcie stosunku bądź gdy osoba przyjmująca tabletki antykoncepcyjne zapomniała przyjąć dawkę w odpowiednim czasie (co potęguje ryzyko niechcianej ciąży). Zadaniem tabletki „dzień po” jest uniemożliwienie uwolnienia komórki jajowej do jajowodów i zagnieżdżenie się zarodka w błonie śluzowej macicy.

Obecnie na polskim rynku dostępne są dwa rodzaje tabletek „po”:

• Escapelle – należy zastosować ją do 72 godzin (3 dni) po niezabezpieczonym stosunku. Zawiera lewonorgestrel, który blokuje namnażanie komórek endometrium, utrudniając zagnieżdżenie się zarodka.
• ellaOne – tę tabletkę należy przyjąć w ciągu 120 godzin (5 dni) po stosunku. Jej głównym składnikiem jest octan uliprystalu, który wpływa na aktywność progesteronu, opóźnia owulację i tym samym utrudnia zapłodnienie.

Tabletkę „po stosunku” można przyjąć w dowolnym dniu cyklu miesiączkowego, jednak należy zrobić to jak najszybciej po współżyciu bez zabezpieczenia. Warto pamiętać, że żadna z pigułek nie działa wczesnoporonnie, a więc nie powoduje przerwania trwającej już ciąży ani nie wpływa negatywnie na rozwój zagnieżdżonego zarodka. Przyjęta już pigułka nie chroni także w trakcie kolejnych stosunków seksualnych.

Żel intymny - tabletka dzień po

Antykoncepcja awaryjna jest w pełni bezpieczna i nie wpływa na płodność. W 2014 roku Komisja Europejska po rekomendacji Europejskiej Agencji Leków oznajmiła, że pigułkę „po stosunku” można zażywać bezpiecznie bez recepty. Niestety Polska i Węgry są wyjątkami w Unii Europejskiej (a w Europie także Rosja) – w tych krajach tabletkę kupi się jedynie po okazaniu recepty.

Tabletka „dzień po” – skuteczność

Największą skuteczność tabletki osiągniemy, gdy zastosujemy ją w ciągu 24 godzin po niezabezpieczonym stosunku. W przypadku, gdy po przyjęciu antykoncepcji awaryjnej w ciągu 3 godzin dojdzie do wymiotów, należy przyjąć jeszcze jedną tabletkę „po”, ponieważ pierwsza mogła się nie wchłonąć.

Skuteczność ellaOne wynosi 97,9%. Skąd to wiadomo? W czasie badań przeprowadzonych wśród osób, które odbyły niezabezpieczony stosunek i przyjęły tabletkę w ciągu od 48 do 120 godzin, w ciążę zaszło 2,1% z nich. Według załączonej do pigułki Escapelle charakterystyki produktu skuteczność (po przyjęciu w ciągu 72 godzin od stosunku) wynosi 84%. Pamiętaj: im wcześniej zażyjesz pigułkę, tym większa będzie jej skuteczność.

Niejednoznaczne dane sugerują, że skuteczność tabletki „po” może spadać ze zwiększonym BMI (wskaźnikiem masy ciała). Brak jednak konkretnej odpowiedzi na to zagadnienie, a badania nad skutecznością antykoncepcji awaryjnej z pewnością będą kontynuowane. Co ważne, tabletka jest bezpieczna dla wszystkich osób, niezależnie od masy ciała. Warto jednak zainteresować się, które przypadłości mogą osłabiać jej działanie lub jakie ewentualne nieprzyjemne (czasowe) skutki mogą pojawić się po jej przyjęciu.

Tabletka „dzień po” – możliwe skutki uboczne

Tak jak w przypadku innych leków, zastosowana metoda antykoncepcji awaryjnej wiąże się z możliwością wystąpienia skutków ubocznych. Do najczęstszych (pojawiających się u 1 na 10 osób) należą:

• nudności,
• wymioty,
• ból brzucha,
• bóle i zawroty głowy,
• bóle mięśni,
• ogólne zmęczenie.

Niezbyt częste skutki uboczne (pojawiające się u 1 na 100 osób) to między innymi:

• biegunka,
• krwawienia z dróg rodnych,
• zmiany skórne,
• gorączka.

Najrzadsze skutki uboczne tabletki „po” (czyli te, które wystąpiły u 1 na 1000 osób):

• pokrzywka, wysypka,
• bóle w obrębie miednicy,
• obrzęk twarzy,
• światłowstręt.

Przed zażyciem wybranej tabletki „po stosunku” należy oczywiście zapoznać się z ulotką, na której znajdziemy wszystkie najważniejsze informacje dotyczące jej działania, zastosowania oraz dodatkowego zabezpieczenia. Warto też udać się do lekarza_rki, aby rozwiać wszelkie wątpliwości dotyczące działania danej metody awaryjnej. 

• Pigułki Escapelle nie powinno się stosować w razie uczulenia na główny składnik leku (lewonorgestrel). Jednoznacznie odradza się przyjmowanie jej w przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby (na przykład choroby Leśniowskiego-Crohna) oraz dziedzicznej nietolerancji galaktozy.
• ellaOne nie powinno przyjmować się w przypadku uczulenia na octan uliprystalu. W dołączonej przez producenta leku charakterystyce znajdziemy także informację, że nie zaleca się stosowania pigułki ellaOne u osób chorujących na astmę i przyjmujących leki sterydowe. Brakuje również jednoznacznych badań, które dałyby zielone światło osobom zmagającym się z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby.

Tabletka „po stosunku” może czasowo osłabiać działanie tabletek antykoncepcyjnych. Po jej zażyciu możesz kontynuować farmakoterapię wedle własnego harmonogramu, jednak należy łączyć stosowanie pigułek z antykoncepcją mechaniczną, na przykład prezerwatywą, aż do czasu wystąpienia „krwawienia z odstawienia” czy też miesiączki.

Więcej o krwawieniu z odstawienia dowiesz się tutaj.

Tabletka „dzień po” – kto może wypisać?

W Polsce ellaOne była dostępna bez recepty od kwietnia 2015 roku do lipca 2017 roku, jednak później przegłosowano ustawę, zgodnie z którą tabletki „dzień po” można kupić tylko po okazaniu recepty.

Antykoncepcję awaryjną w Polsce może wypisać każdy_da lekarz_rka, nawet stomatolog_ożka, przy czym warto wiedzieć, że ma on_a prawo odmówić wypisania recepty, ale pod warunkiem wskazania innego_ej specjalisty_tki, u którego_ej uzyskasz pomoc. Przed wypisaniem antykoncepcji awaryjnej nie ma konieczności przeprowadzenia badania, jednak czasami lekarze_rki proszą o wykonanie testu ciążowego w celu wykluczenia ewentualnej rozwijającej się ciąży. Nie ma też potrzeby wykonywania żadnych dodatkowych badań, takich jak cytologia czy USG.

W pierwszej kolejności należy udać się do ginekologa_ożki lub lekarza_rki pierwszego kontaktu. Jednak co robić w sytuacjach, gdy lekarz_rka nie zgodzi się, aby wypisać nam receptę? W takiej sytuacji można skontaktować się z inicjatywą Lekarze Kobietom, gdzie uzyskamy pomoc w jak najszybszym zdobyciu recepty oraz pigułki. Jeszcze w gabinecie lekarskim, w którym odmówiono nam wypisania recepty, dobrze jest poprosić o powód odmowy na piśmie – dzięki temu później będzie można złożyć oficjalną skargę i podjąć odpowiednie działania, by zmniejszyć liczbę takich sytuacji w przyszłości.

Tabletka „dzień po” – gdzie kupić?

W Polsce tabletka „po” jest możliwa do kupienia w aptece na receptę. W większości krajów Unii Europejskiej tabletki „dzień po” bez recepty da się nabyć nawet w drogerii (ta informacja może się przydać na wakacjach za granicą). Warto kupić pigułkę i trzymać ją na czas, kiedy ewentualnie byłaby potrzebna – z pewnością zaoszczędzi to nerwów i stresu, gdyby konieczność jej przyjęcia faktycznie zaistniała. Antykoncepcji awaryjnej nie należy jednak nadużywać – jeśli przyjmiesz pigułkę kilka razy w miesiącu, może to wpłynąć na funkcjonowanie Twojego układu hormonalnego.

Świadomość, że ma się tę tabletkę i można jej użyć w każdym momencie, działa uspokajająco na osoby, które paraliżuje strach przed zajściem w niechcianą ciążę. Być może dla niektórych brzmi to jak „kaprys”, jednak pamiętajmy, aby powstrzymać się od tak łatwych osądów. Nie znamy sytuacji każdego człowieka, a motywacje idące za podejmowanymi decyzjami (w tym doraźnym zabezpieczaniem się przed niepożądaną ciążą) są indywidualną sprawą każdej_ego z nas.

Jeżeli mieszkasz blisko granicy z innym krajem, warto zainteresować się, jak wygląda zakup tabletki w sąsiadującym państwie. W Czechach pigułkę „po” kupisz w każdej aptece bez recepty, w zasadzie od ręki – seks i antykoncepcja nie są tam tematami tabu. Z kolei we Włoszech tabletki „dzień po” dostępne są bez recepty również dla osób niepełnoletnich.

Jeśli jednak nie masz możliwości zakupu tabletki w innym kraju, a chcesz mieć ją w zapasie, to podczas następnej wizyty u lekarza_rki (przypominam: nawet dentysty_tki!), który zrozumie sytuację, możesz poprosić, aby wypisał_a Ci receptę. Wtedy tabletkę będziesz mieć zawsze pod ręką i w sytuacjach, gdy liczy się czas, odetchniesz spokojnie.

Pamiętaj! Antykoncepcję awaryjną możesz za darmo otrzymać za pośrednictwem fundacji Jeszcze. Znajdziesz tam dwie możliwości skontaktowania się z lekarzem: telefonicznie lub online (mailowo). Specjalista wystawi Ci receptę, którą opłacisz w aptece za pomocą otrzymanego kodu.

Ile kosztuje tabletka „po stosunku”? 

W Polsce doraźna antykoncepcja kosztuje od kilkudziesięciu do nawet 200 zł – rozbieżność, z jaką możesz się spotkać w tej kwestii, jest duża. W innych krajach kwota, jaką musisz zapłacić za tabletkę „po”, może wynosić nawet około 50 euro. Antykoncepcja awaryjna nie podlega w naszym kraju refundacji.

Nigdy nie będziesz sam_a!

Świadomość dostępności antykoncepcji awaryjnej, a także pełne rozumienie jej działania są niezbędne – dają poczucie bezpieczeństwa i spokoju, w razie gdy inne metody zapobiegania ciąży zawiodą. Nie musisz nikomu tłumaczyć się ze swoich decyzji – pamiętaj jednak, że tabletka „po” służy jedynie w przypadkach nagłych i koniecznych. Jeżeli nie planujesz posiadania dzieci lub strach przed niechcianą ciąży wpływa na jakość Twojego życia seksualnego, porozmawiaj z ginekologiem_ożką o innych metodach antykoncepcji. Wspólnie dobierzecie taką, która będzie zgodna z Tobą, Twoimi potrzebami, preferencjami i stylem życia.

Jak zawsze zachęcamy Was do rozmów, zadawania pytań i rozwiewania wszelkich wątpliwości razem z nami. Służymy pomocą! <3