Suchość pochwy – jak z nią walczyć?

Suchość pochwy często kojarzy się ze zmianami zachodzącymi w organizmie w okresie menopauzy, jednak nie ogranicza się wyłącznie do tego czasu. Może obniżać jakość życia, wpływać negatywnie na życie seksualne, a nawet utrudniać uprawianie sportu. Nie zawsze zdajemy sobie jednak sprawę, że problem ten dotyczy osób w każdym wieku – powodem suchości pochwy mogą być zmiany hormonalne niezwiązane z menopauzą, a także szereg innych powodów. Zdarza się również, że jest ona nie objawem, a przyczyną chorób pochwy. Przyjrzyjmy się więc faktom dotyczącym tej dolegliwości.

Objawy

Najbardziej zauważalnym objawem suchości pochwy jest… rzecz jasna, uczucie suchości w miejscach intymnych. Brzmi to jak oczywiste stwierdzenie, niestety nie zawsze rzeczywiście takie jest. Czasem błędnie się wydaje, że to normalny stan i „tak po prostu bywa”, czasami też niezbyt uważnie odnotowujemy sygnały, jakie daje nam własne ciało… Doprecyzujmy więc, co właściwie rozumiemy przez określenie „suchość pochwy”. Może to być napięcie i dyskomfort odczuwany w strefie intymnej, a także pieczenie, swędzenie i ból powodowane nawet przez bodźce o niedużej sile nacisku.

Znaczący symptom stanowi ból w trakcie stosunku seksualnego. Doraźną pomocą może być używanie podczas stosunków seksualnych odpowiednich do naszych potrzeb lubrykantów, jednak czasem okazuje się to niewystarczające, przez co życie seksualne staje się utrudnione.

Przeczytaj też artykuł „Dyspareunia – co to jest i jak się ją leczy?”.

Przyczyny

Organizm zdrowej osoby z macicą produkuje śluz odpowiedzialny między innymi za nawilżanie pochwy i ochronę przed uszkodzeniami i infekcjami. Jest on niezbędny podczas stosunku seksualnego, ale nie tylko wtedy. Ze względu na zbyt małą jego ilość w okolicach intymnych pojawiają się pieczenie, ból i dyskomfort, które – jeśli zostaną zignorowane – mogą wywoływać dalsze problemy wpływające na życie seksualne, a także na codzienne funkcjonowanie. Nieleczona suchość pochwy bywa powodem infekcji (brak nawilżenia to też brak bariery ochronnej) lub urazów mechanicznych, a w czasie ciąży może być groźna również dla płodu. Przyczyny suchości są związane zarówno z problemami zdrowotnymi, jak i prowadzonym stylem życia.

Zmiany w gospodarce hormonalnej

Bardzo często suchość pochwy wiąże się ze zmianami w gospodarce hormonalnej. Jest to dość skomplikowany system – jego równowaga zależy od wielu czynników i nie są niczym niezwykłym pewne wahania w jego obrębie, wynikające chociażby z cyklu miesiączkowego. Poważniejsze zachwianie tej równowagi ma niestety swoje konsekwencje w postaci różnych dolegliwości – suchość pochwy to jedna z nich. 

Jeżeli poziom estrogenów w organizmie jest zbyt niski, nawilżenie pochwy znacząco spada. Możemy zaobserwować to podczas cyklu miesiączkowego – w czasie owulacji nawilżenie pochwy się zwiększa; w pochwie produkowany jest śluz, który nawilża jej ścianki i chroni je przed uszkodzeniami. Występuje wtedy w większej ilości, umożliwiając odbywanie stosunków seksualnych oraz ułatwiając zapłodnienie. Faza lutealna, czyli dni poprzedzające krwawienie miesięczne, charakteryzuje się z kolei obniżonym poziomem estrogenu, przez co nawilżenie zmniejsza się naturalnie, co nie stanowi powodu do zmartwień. Jeśli jednak suchość pochwy pojawia się także w trakcie owulacji, może być to znak, że hormony nie spełniają najlepiej swojego zadania.

Przyczyną suchości pochwy może być również niewłaściwie dobrana antykoncepcja hormonalna – konieczne jest wówczas zasięgnięcie porady lekarskiej. 

Suchość pochwy w ciąży i po porodzie

Ogromnych zmian hormonalnych można spodziewać się w czasie ciąży i po porodzie. Suchość pochwy może pojawić się w pierwszych miesiącach ciąży i często ustępuje w miarę jej rozwoju. Takie objawy zawsze warto jednak skonsultować z ginekologiem, aby mieć pewność, że nie wynikają one z poważniejszego problemu, takiego jak infekcja intymna, która może zagrażać zdrowiu płodu.

Problem z suchością pochwy po porodzie również nie należy do rzadkości – poród to w końcu ogromny wysiłek oraz liczne zmiany w organizmie, także zmiany hormonalne, tym razem związane przede wszystkim z laktacją. Powrót do stanu sprzed ciąży zajmie trochę czasu, jednak przeważnie nawilżenie pochwy niemal samoistnie się normuje.

Menopauza a suchość pochwy

Przyczyny suchości słusznie upatruje się też w zmianach, jakie zachodzą w okresie menopauzalnym. Ścianki pochwy stają się wówczas mniej elastyczne i bardziej narażone na uszkodzenia, a obniżony poziom estrogenów może doprowadzić nawet do zanikowego zapalenia pochwy (choć warto wspomnieć, że z dolegliwością tą zmagają się osoby niemal w każdym wieku). Suchość pochwy dotyczy ponad połowy osób w okresie menopauzy – jest to więc objaw częsty, ale nie „obowiązkowy”; ponadto istnieją środki zaradcze na menopauzalną suchość pochwy (wrócimy jeszcze do tego tematu).

Przyjmowanie leków

Suchość pochwy pojawia się czasem jako towarzyszka innych problemów zdrowotnych, niezwiązanych z gospodarką hormonalną, takich jak różnego rodzaju infekcje. Do znanych czynników, które wpływają na tę dolegliwość, należy przyjmowanie leków, na przykład na mięśniaki macicy, cukrzycę czy nietrzymanie moczu, a także antybiotyków i antydepresantów. Jeśli masz pytania i wątpliwości w zakresie związku Twojego leczenia z suchością pochwy, nie wahaj się skonsultować ich ze swoim lekarzem.

Styl życia a suchość pochwy

Suchość pochwy wynika też czasem z naszego stylu życia i codziennych przyzwyczajeń. Czynniki takie jak nadmierny stres, niedobór snu czy niewłaściwa dieta osłabiają organizm i negatywnie wpływają na ogólny stan zdrowia. Przyczyną suchości pochwy mogą być również pozorne drobiazgi, które wielu z nas wydają się niewiele znaczące – używanie określonych środków do higieny intymnej, uczulający płyn do prania, używany przez nas do bielizny, materiał, z jakiego owa bielizna jest wykonana… Zdarza się nawet, że przyczyna (nawet jeśli tylko częściowa) leży w noszeniu zbyt ciasnych ubrań, które podrażniają wrażliwe miejsca intymne, lub w kontakcie z chlorowaną woda na basenie. Warto obserwować, w jakich okolicznościach nawracają problemy z suchością pochwy i starać się eliminować ich powody.

Jak leczyć suchość pochwy?

Po pierwsze i najważniejsze: należy robić to pod fachową opieką. Istnieją różne metody, aby wyeliminować tę dolegliwość i dobór tej właściwej najlepiej powierzyć wykwalifikowanym osobom.

Jeśli problemy z suchością pochwy dotyczą przede wszystkim aktywności seksualnej, pomocne mogą okazać się żele i lubrykanty. Na rynku dostępne są różne ich formuły – najczęściej na bazie wody, silikonu lub olejów. Najlepiej decydować się na lubrykanty na bazie wody ze względu na ich delikatny skład. Niestety dość szybko wysychają i konieczna może być powtórna aplikacja. Jest to też jedyny rodzaj lubrykantu, który dobrze współpracuje z gadżetami erotycznymi – nie zaleca się ich używania, jeżeli stosujemy żele na bazie silikonu. 

W przypadku produktów na bazie olejów zagrożone są także prezerwatywy, gdyż oleje mogą powodować pękanie lateksu. Należy pamiętać, że jest to jedynie doraźne rozwiązanie – jeśli mimo nawilżania suchość nadal się utrzymuje, warto zastanowić się nad innymi metodami.

Jak przywrócić nawilżenie pochwy?

Leki na suchość pochwy możemy dostać w większości aptek bez recepty, choć z pewnością lepiej najpierw zasięgnąć porady lekarskiej. Wśród dostępnych preparatów znajdziemy środki niehormonalne i hormonalne – specjaliści zalecają zaczęcie od tych pierwszych, zresztą tylko takie dostaniemy w aptece bez recepty. Najczęściej stosuje się globulki dopochwowe. Dobrze jest wybierać te z kwasem mlekowym w składzie – będzie to odpowiadać naturalnemu pH pochwy.

Innym istotnym składnikiem jest kwas hialuronowy. Występuje on naturalnie w ludzkim ciele, jednak z wiekiem jego produkcja znacząco spada. Dostarczenie go organizmowi wspomaga wiele procesów regeneracyjnych, a miejscowe zastosowanie podnosi jego skuteczność.

Globulki dopochwowe dostępne są również w wersji zawierającej estrogeny, jednak te wymagają recepty i przepisuje się je głównie osobom w okresie menopauzy. 

Przeczytaj też artykuł: wilgotność pochwy a podniecenie seksualne.

Medycyna estetyczna na suchość pochwy

Objawy nadal nie ustępują? Alternatywnym rozwiązaniem są zabiegi medycyny estetycznej. Mają one zastosowanie najczęściej w przypadku osób w okresie menopauzy, jednak poleca się je pacjentkom_om w różnym wieku, szczególnie jeśli problem suchości pochwy ma charakter nawracający.

Do wyboru mamy na przykład zabiegi wykonywane przy użyciu technologii laserowej, które wspomagają obkurczenie pochwy i jej regenerację. Istnieją bezpieczne, nieinwazyjne i bezbolesne zabiegi stymulujące komórki pochwy do właściwego działania, co pozwala wyeliminować suchość i wzmocnić ścianki pochwy. 

Innym pomocnym zabiegiem jest terapia z zastosowaniem osocza bogatopłytkowego. Pozwala ono na uzyskanie lepszego nawilżenia pochwy dzięki ostrzykiwaniu jej koncentratem otrzymanym w wyniku odwirowania krwi pobranej od pacjentki_ta.

Dużą skutecznością cechuje się także metoda ostrzykiwania kwasem hialuronowym. Jak już wspominaliśmy, wspomaga on regenerację tkanek, dzięki czemu ścianki pochwy mają szansę na odzyskanie odpowiedniej elastyczności i nawilżenia, a ból i suchość będą już tylko nieprzyjemnym wspomnieniem.

Profilaktyka

Suchość pochwy i związany z nią ból może znacząco obniżyć komfort życia, więc dobrze jest dbać o to, by zapobiegać temu problemowi, zanim zdąży się on pojawić w naszym życiu. 

• Pamiętajmy o okresowych wizytach u ginekologa i nie ukrywajmy informacji na temat własnych objawów – suchość pochwy (podobnie zresztą jak inne dolegliwości) nie jest powodem do wstydu, a lekarz nie będzie nas oceniał, tylko nam pomagał. ;)
• Zadbajmy o właściwy tryb życia – szczególnie istotna jest dieta dostarczająca potrzebnych składników odżywczych, wysypianie się, unikanie nadmiernego stosowania używek i nadmiernego stresu. 
• Zróbmy przegląd swojej aktywności seksualnej – czy lubrykanty, prezerwatywy i inne związane z nią rzeczy są odpowiednio dostosowane do naszych potrzeb?
• Pamiętajmy także o przestrzeganiu najważniejszych zasad higieny intymnej, takich jak dobór odpowiednich środków myjących (do których nie należy zwykłe mydło – jego zasadowy odczyn osłabia naturalne mechanizmy ochronne; lepiej jest szukać delikatnych płynów z kwasem mlekowym w składzie) czy noszenie bielizny z materiałów przyjaznych strefie intymnej (takich jak bawełna). Unikajmy irygacji pochwy, która może zaburzyć jej delikatne środowisko.

Niezależnie od tego, czy suchość pochwy jest wynikiem problemów zdrowotnych, czy zmian związanych na przykład z ciążą, miejmy świadomość, że stanu tego nie trzeba przemilczeć i poczekać, aż sam przejdzie. Nie wahajmy się konsultować z lekarzem. Nie ma powodu przyzwyczajać się do sytuacji, w której ból i dyskomfort są naszymi towarzyszami przez cały czas.

A. Drosdzol-Cop, V. Skrzypulec-Plinta, P. Sieradzka i in., Kwas hialuronowy jako alternatywa dla menopauzalnej terapii hormonalnej w leczeniu suchości pochwy, „Forum Położnictwa i Ginekologii” 2018, nr 43, https://www.forumginekologii.pl/artykul/kwas-hialuronowy-jako-alternatywa-dla-menopauzalnej-terapii-hormonalnej-w-leczeniu-suchosci-pochwy [dostęp z dn. 22.10.2021].
V. Goncharenko, R. Bubnov, J. Polivka et al., Vaginal dryness: individualised patient profiles, risks and mitigating measures, „The EPMA Journal” 2019, vol. 10, p. 73-79, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6459457/ [dostęp z dn. 22.10.2021].
M. Szul, A. Drosdzol-Cop, I. Czech i in., Chemio- i radioterapia a suchość pochwy – wskazanie roli kwasu hialuronowego, „Forum Położnictwa i Ginekologii” 2020, nr 51, https://www.forumginekologii.pl/artykul/chemio-i-radioterapia-a-suchosc-pochwy-wskazanie-roli-kwasu-hialuronowego [dostęp z dn. 22.10.2021].
Vaginal dryness, https://www.nhs.uk/conditions/vaginal-dryness/ [dostęp z dn. 22.10.2021].
Vaginal Dryness, https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/vaginal-dryness [dostęp z dn. 22.10.2021].