Szczepienie a okres – czy jest się czego bać?

Czy szczepionki mają wpływ na cykl menstruacyjny?

Nie ma żadnych dowodów świadczących o tym, że przyjęcie jakiejkolwiek szczepionki może wiązać się z zaburzeniami cyklu miesiączkowego.

Dogłębnie przeanalizowano między innymi preparaty przeciwko HPV i grypie. Po ich podaniu zanotowano przypadki osób, które zgłosiły się z czasowymi zaburzeniami miesiączkowania. Nie udowodniono jednak, że którakolwiek z tych dolegliwości ma związek z którymś ze składników danej szczepionki.

Odpowiedź immunologiczna może różnić się jednostkowo, poza tym na cykl menstruacyjny wpływ ma wiele czynników (nawet najbardziej niegroźne przeziębienie może go rozregulować, nie wspominając już o ewentualnym stresie).

Czy szczepionka przeciw COVID-19 może powodować zaburzenia miesiączkowania?

W Polsce mamy dostępne szczepionki mRNA (BioNTech/Pfizer, Moderna) oraz wektorowe (Astra Zeneca i jednodawkowy „rodzynek” – Johnson & Johnson). Z ich charakterystyką i składem możesz zapoznać się tutaj.

Szczepienie przeciwko COVID-19 zaleca się wszystkim osobom w wieku od 5 lat w celu zapobiegania tej chorobie. Schemat szczepienia polega na przyjęciu dwóch dawek szczepionki mRNA lub jednej J&J, dawki dodatkowej w ramach szczepienia podstawowego dla osób z ciężkimi zaburzeniami odporności oraz dawki przypominającej (dla wszystkich osób).

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia?

Głównym przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna lub wstrząs anafilaktyczny po przyjęciu pierwszej dawki. Osoba kwalifikująca do szczepienia powinna też wiedzieć o Twoich ewentualnych alergiach – szczególnie jeśli dotyczą składników szczepionek! Lekarz_rka może zasugerować wybór szczepionki wektorowej w przypadku uczulenia na glikol polietylenowy wchodzący w skład obu szczepionek z grupy mRNA.

Odroczenie szczepienia następuje w przypadku:

• silnej infekcji (dyskwalifikują więc choroby takie jak angina, zapalenia układu oddechowego),
• zaostrzenia przebiegu towarzyszącej choroby przewlekłej (na przykład astmy).

Ostateczną decyzję o odłożeniu szczepienia w czasie podejmuje lekarz_rka.

Zachęcamy też do lektury artykułu: COVID a miesiączka.

Szczepienie podczas okresu – za czy przeciw?

Za!

Miesiączka nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia ani nie jest powodem do jego odroczenia. Badania kliniczne prowadzone na szczepionkach nie wykazują związku między krwawieniem a działaniem preparatów przeciwko koronawirusowi. Nie musisz więc czekać na jego koniec, aby się zaszczepić.

Obfity, nieregularny czy nieobecny okres – efekt uboczny szczepień?

Izraelskie Ministerstwo Zdrowia poinformowało na początku roku o sprawozdaniach tamtejszych lekarzy, w których przewijają się informacje o niespodziewanych plamieniach i nietypowych krwawieniach menstruacyjnych zaobserwowanych u pacjentek_tów po szczepieniu. 

Ten sam temat w swoim internetowym wpisie poruszyła także dr Kathryn Clancy, amerykańska antropolożka wykładająca na Uniwersytecie Illinois. Do napisania posta sprowokowały ją własne doświadczenia – po przyjęciu szczepionki miesiączka pojawiła się dzień-dwa wcześniej, a samo krwawienie było obfitsze niż zazwyczaj.

W sekcji komentarzy pod jej tweetem rozgorzała dyskusja – skarżono się między innymi na:

• dłuższe cykle miesiączkowe,
• obfitsze krwawienia,
• krwawienie mimo przyjmowania doustnej antykoncepcji hormonalnej,
• niespodziewane krwawienia (również u osób w okresie okołomenopauzalnym i u osób przyjmujących antykoncepcję ciągłą).

Za potencjalną przyczynę tych anomalii (jako punkt wspólny wszystkich tych historii) uznano właśnie szczepionkę przeciw COVID-19.

Nietypowe krwawienia z dróg rodnych i wszelkie zawirowania cyklu menstruacyjnego mogą być symptomem poważniejszych problemów zdrowotnych, dlatego zawsze wzbudzają pewien niepokój, szczególnie jeśli wcześniej wszystko przebiegało według utartej, indywidualnej normy. Zastanawiając się więc, czy te problemy mogą mieć związek ze szczepieniami, należy nieco dokładniej poznać mechanizm działania szczepienia.

Szczepionka wirusem nie jest, ale wskutek zawartej w niej informacji genetycznej o danym patogenie wywołuje silną odpowiedź immunologiczną – imitując tak naprawdę stan infekcji. Składa się na nią szereg czynników:

• Szczepienia dostarczają do organizmu informacje o wirusie, nie wywołując objawów zakażenia nim i jednocześnie stymulując komórki odpornościowe do reakcji.
• Komórki układu immunologicznego (białe krwinki, komórki odpornościowe) w zależności od typu pełnią różne funkcje, na przykład: makrofagi pochłaniają i niszczą drobnoustroje, pozostawiając na sobie ich części zwane antygenami; limfocyty T rozpoznają fragmenty pozostawione przez makrofagi i stymulują wytwarzanie przeciwciał mających je atakować.

Układ odpornościowy w konsekwencji tworzy pamięć poszczepienną, czyli uczy organizm rozpoznawać zagrożenie i opracowywać strategię walki z nim. Osoby, które przeszły COVID, już posiadają przeciwciała. Przebyta choroba nie jest jednak przeciwwskazaniem, by się zaszczepić – zgodnie z komunikatem Ministra Zdrowia osoby, które przeszły chorobę, mogą zostać zaszczepione, ale nie wcześniej niż 30 dni od uzyskania pozytywnego testu na koronawirusa.

Żadne z badań dotyczących szczepionek nie wskazuje na ich bezpośredni ich związek z nietypowymi krwawieniami. Wskazówką w zrozumieniu tych anomalii może być właśnie odpowiedź immunologiczna. Komórki odpornościowe nie są jedynie składnikiem krwi, gromadzą się także w tkankach wielu narządów. Endometrium, czyli błona śluzowa macicy, jest jednym z nich.

Komórki odpornościowe pełnią ważną funkcję w procesie jej funkcjonowania, dlatego silna reakcja organizmu może spowodować łuszczenie się i niespodziewane krwawienie. Aktywacja układu immunologicznego – czy to przez infekcję SARS-CoV-2, czy to przez szczepienie – może chwilowo zaburzyć cykl menstruacyjny i nie powinno to stanowić powodu do niepokoju. Nietypowe krwawienie może wywołać zarówno szczepionka mRNA, jak i wektorowa.

Larum podniesiono – z pewnością będą więc prowadzone dalsze badania, mające na celu ostateczne potwierdzenie (lub zdementowanie) związku pomiędzy podaniem szczepionek a zaburzeniami miesiączkowania.

Wiele osób, szczególnie mających plany rozrodcze, wskutek tych niepokojących doniesień boi się zaszczepić. Brak jednak dowodów łączących czasowe, krótkotrwałe zaburzenia miesiączkowania i bezpłodność. Szczepionka jest bezpieczna i zalecana osobom starającym się o ciążę. W badaniach wykazano obecność przeciwciał poszczepiennych we krwi pępowinowej, co sugeruje potencjalną ochronę noworodków i niemowląt przed COVID-19, których rodzic został zaszczepiony, będąc w ciąży.

Pacjentki_nci starające_cy się o ciążę nie muszą wykonywać testu ciążowego przed szczepieniem ani opóźniać zajścia w ciążę po przyjęciu preparatu przeciwko COVID-19.

Stres a okres – edycja pandemiczna

Przewlekły stres, który od pojawienia się koronawirusa dla wielu z nas jest stałym punktem programu (niepotrzebne skreślić: choroba, utrata bliskiej osoby, problemy z pracą, domowym budżetem i tak dalej), negatywnie wpływa na pracę całego organizmu – w tym oczywiście na cykl miesiączkowy.

• Stres powoduje wzrost poziomu prolaktyny – jej wysokie stężenie hamuje wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za kolejne fazy cyklu menstruacyjnego. Może więc skutkować to zaburzeniami owulacji / nieregularnymi cyklami / wtórnym brakiem miesiączki.
• Przewlekły stres skutecznie zaburza gospodarkę hormonalną w organizmie – w tym komunikację na osi podwzgórze – przysadka – nadnercza, a stąd już tylko krok do nieregularnych krwawień.

Stres może być odpowiedzią na wspomniane wcześniej przejawy zachwiania cyklu menstruacyjnego (więcej o tym temacie przeczytasz w artykule tutaj). Jako że ich związek ze szczepieniem nie jest w żaden sposób potwierdzony, nie sposób wykluczyć tej znanej nam już korelacji. Nie zapominajmy też, że wiele osób zwyczajnie boi się zaszczepić.

Społeczeństwo podzieliło się na dwa obozy i sama obserwacja tego starcia może nieco podnosić ciśnienie, niezależnie od tego, z której strony „barykady” jesteś. Koniec końców, wszyscy gramy do jednej bramki – chcemy wrócić do normalności. Aby było to możliwe, musimy oddzielać ziarno od plew, czyli skupić się rekomendacjach medycznych.

Nie wahaj się więc spotkać z lekarzem_rką, jeżeli czujesz, że potrzebujesz pomocy – czy to w odnalezieniu odpowiedzi na nurtujące Cię pytania (szczególnie jeśli po szczepieniu zauważyłaś_łeś jakieś niepokojące, nieznane Ci objawy), czy w poszukiwaniu psychicznego wsparcia.

I. Efrati, Some Vaccinated Israeli Women Report Irregular Menstrual Cycles, Bleeding, „Haaretz”, https://www.haaretz.com/israel-news/some-vaccinated-israeli-women-report-irregular-menstrual-cycles-bleeding-1.9550291 [dostęp z dn. 13.07.2021].
J. Gołąb, M. Jakóbisiak, M. Lasek, Immunologia, Warszawa 2002, s. 259.
A.K. Lennartsson, I.H. Jonsdottir, Prolactin in response to acute psychosocial stress in healthy men and women, „Psychoneuroendocrinology” 2011, vol. 36, i. 10, p. 1530-1539.
V. Male, Menstrual changes after covid-19 vaccination, „The BMJ” 2021, vol. 374, https://www.bmj.com/content/374/bmj.n2211 [dostęp z dn. 10.01.2022].
K. McCann, COVID-19: More than 13,000 women report changes to periods after having vaccine but experts say fertility not affected, „Sky News”, https://news.sky.com/story/covid-19-more-than-13-000-women-report-changes-to-periods-after-having-vaccine-but-experts-say-fertility-not-affected-12350899 [dostęp z dn. 14.07.2021].
S. Reynolds, Lasting immunity found after recovery from COVID-19, „National Institutes of Health”, https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/lasting-immunity-found-after-recovery-covid-19 [dostęp z dn. 13.07.2021].
L. Sung Ki, K. Chul Jung, K. Dong-Jae, K. Jee-hyun, Immune Cells in the Female Reproductive Tract, „Immune Network” 2015, vol. 15, p. 16-26.
Supporting Mental Health During the COVID-19 Pandemic, „National Institute of Mental Health”, nimh.nih.gov/news/science-news/2020/supporting-mental-health-during-the-covid-19-pandemic.shtm [dostęp z dn. 13.07.2021].
S. Suzuki, A. Hosono, No association between HPV vaccine and reported post-vaccination symptoms in Japanese young women: Results of the Nagoya study, „Papillomavirus Research” 2018, vol. 5, p. 96-103.
Understanding How COVID-19 Vaccines Work, „Centers for Disease Control and Prevention”, https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/different-vaccines/how-they-work.html [dostęp z dn. 14.07.2021].
Wytyczne szczepienia przeciwko COVID-19. Tymczasowe zalecenia Centers for Disease Control and Prevention (stan na 29 listopada 2021 r.), tłum. M. Ściubisz, J. Mrukowicz, „Medycyna Praktyczna”, https://www.mp.pl/szczepienia/artykuly/wytyczne/266040,stosowanie-szczepionek-przeciwko-covid-19-tymczasowe-zalecenia-centers-for-disease-control-and-prevention-stan-na-25-sierpnia-2021-r [dostęp z dn. 10.01.2022].